Bạn nhận được tiền từ nước ngoài qua mạng Stellar, mở ví ra và thấy hai dòng: một dòng USDC và một dòng XLM rất nhỏ. Bài này giải thích vì sao ví lại hiện như vậy, và đi tới câu hỏi mà mọi người tìm hiểu XLM đều gặp: mạng Stellar chạy càng nhiều giao dịch thì đồng XLM có càng được cần đến không. Toàn bộ nội dung dựa trên cách sổ cái Stellar hoạt động, kèm những con số công khai. Không có phần dự đoán giá, không có lời khuyên mua hay không mua.

1. Nhận tiền qua mạng Stellar: trong ví hiện lên USDC, còn XLM nằm ở một dòng riêng

Chuyện quen thuộc với nhiều gia đình Việt Nam: người thân làm việc ở nước ngoài gửi tiền về. Bên gửi mở app, chọn tài sản muốn gửi, rồi chọn mạng. Ô chọn mạng đó bạn từng gặp khi nhận USDT: có ERC20, có TRC20, có BEP20. Trong danh sách còn một dòng nữa tên là Stellar.

Nếu bên gửi chọn Stellar, vài giây sau ví bạn có thêm số dư. Nhìn kỹ dòng vừa hiện ra: nó ghi USDC. Đồng XLM không tăng thêm đồng nào. Đây là điểm khởi đầu của cả bài, và cũng là điểm mà rất nhiều bài giới thiệu Stellar bỏ qua.

USDC trên Stellar do Circle phát hành, cùng một công ty phát hành USDC mà bạn thấy trên các mạng khác. Khác biệt duy nhất là bản ghi số dư của bạn nằm trên sổ cái của Stellar. Cạnh USDC còn có EURC, đồng euro cũng của Circle. Có MGUSD, đồng đô la mà MoneyGram đưa ra ngày 2 tháng 6 năm 2026 với bên phát hành trên chuỗi là Bridge. Có cả chứng chỉ quỹ thị trường tiền tệ được token hoá của các tổ chức tài chính chịu quản lý, chẳng hạn quỹ FOBXX của Franklin Templeton mà phần token mang tên BENJI, có mặt trên Stellar từ năm 2021.

Cách sổ cái Stellar ghi một tài sản gồm ba phần: mã tài sản, địa chỉ của bên phát hành, và số lượng. Hai đồng cùng mã USDC nhưng khác địa chỉ phát hành là hai tài sản khác nhau hoàn toàn, không quy đổi lẫn nhau. Ví thường rút gọn phần hiển thị cho gọn mắt, nên muốn chắc chắn thì bấm vào chi tiết tài sản và đối chiếu địa chỉ phát hành với địa chỉ công bố trên trang của công ty phát hành.

Dòng còn lại trong ví là XLM, tên đầy đủ là lumen. Số lượng thường rất nhỏ. Nó có mặt trong ví vì hai việc: trả phí cho mỗi thao tác, và bị khoá lại để tài khoản của bạn tồn tại được trên sổ cái. Trong lần nhận tiền vừa rồi, hai việc đó là toàn bộ vai trò của XLM.

Nếu bạn muốn xem lại đồng đô la trên chuỗi hoạt động ra sao trước khi đọc tiếp, bài stablecoin là gì giải thích phần nền. Ở đây chỉ cần nhớ một điều: phần lớn tiền chạy qua Stellar nằm ở nhóm tài sản do công ty phát hành, và mỗi nhóm đó có một công ty đứng sau chịu trách nhiệm.

Phần tiếp theo bắt đầu từ khoản XLM bị khoá trước khi dòng USDC kia xuất hiện trong ví.

2. Muốn giữ đô la trên Stellar, XLM bị khoá trước: 1 XLM cho tài khoản, 0,5 XLM mỗi trustline

Trước khi ví bạn nhận được USDC trên Stellar, có hai khoản XLM bị khoá lại. Đây là chỗ khác rõ nhất so với thói quen nhận USDT trên Tron, nơi bạn chỉ cần một ít TRX để trả phí và không có phần nào bị giữ.

Khoản thứ nhất: 1 XLM để tài khoản tồn tại

Stellar có một con số gọi là mức dự trữ cơ bản, hiện là 0,5 XLM. Một tài khoản mặc định phải giữ hai lần mức đó, tức là 1 XLM. Số này không mất đi, nó nằm trong ví bạn nhưng bị đánh dấu là không được tiêu. Ví sẽ hiện tổng số dư và số dư khả dụng khác nhau đúng ở chỗ này.

Hệ quả thực tế: một địa chỉ Stellar chưa từng hoạt động thì chưa tồn tại trên sổ cái. Muốn tạo nó, giao dịch đầu tiên gửi tới phải đủ mức tối thiểu. Gửi 0,3 XLM tới một địa chỉ mới toanh sẽ không tạo được tài khoản và giao dịch báo lỗi. Nhiều người rút thử một khoản nhỏ từ sàn về ví mới và gặp đúng tình huống này.

Khoản thứ hai: 0,5 XLM cho mỗi trustline

Ví Stellar không tự động nhận mọi tài sản. Muốn ví ghi được số dư USDC, bạn phải mở một trustline cho USDC của Circle trước. Trustline là một dòng bạn ký trên sổ cái, nội dung là bạn đồng ý cho ví mình giữ tài sản của bên phát hành đó. Mỗi trustline khoá thêm 0,5 XLM.

Cộng lại bằng một ví dụ cụ thể. Bạn mở tài khoản, mở trustline cho USDC, mở thêm trustline cho EURC. Phần bị khoá là 1 + 0,5 + 0,5 = 2 XLM. Nếu ví có tổng cộng 5 XLM thì bạn chuyển đi được 3 XLM, trừ đi phần phí. Muốn lấy lại 0,5 XLM của một trustline, bạn đưa số dư tài sản đó về 0 rồi đóng trustline. Muốn lấy lại 1 XLM của tài khoản thì phải đóng hẳn tài khoản.

Cơ chế trustline còn giải quyết một việc khác. Trên Stellar ai cũng phát hành được tài sản, chỉ mất vài thao tác. Nếu ví tự động nhận hết, hộp tài sản của bạn sẽ đầy token rác. Vì phải chính bạn mở trustline và chính bạn khoá 0,5 XLM, token lạ không tự nhảy vào ví được. Điều này cũng có nghĩa là bạn nên nhìn lại danh sách trustline mỗi vài tháng và đóng những cái không dùng, vừa gọn ví vừa mở khoá phần XLM đang bị giữ.

3. Phí một thao tác là 100 stroop: con số này nằm ở đâu so với mạng bạn từng chọn khi nhận USDT

Đơn vị nhỏ nhất của XLM tên là stroop. Một XLM bằng 10.000.000 stroop. Phí cơ bản của Stellar là 100 stroop cho một thao tác, viết ra thành số quen mắt hơn là 0,00001 XLM.

Một giao dịch trên Stellar có thể chứa nhiều thao tác, và phí tính theo số thao tác chứ không theo số giao dịch. Gửi tiền cho một người là một thao tác. Mở trustline là một thao tác. Nếu bạn ký một giao dịch vừa mở trustline vừa gửi tiền thì phí là hai lần 100 stroop.

Khi mạng bận, Stellar cho các giao dịch cạnh tranh chỗ trong sổ. Bạn đặt mức phí tối đa sẵn sàng trả, mạng xếp theo mức đó và thu theo mức thấp nhất được vào. Con số 100 stroop là mức sàn, không phải mức trần. Ví thường tự đặt sẵn một mức trần nhỏ nên người dùng bình thường hiếm khi phải chỉnh tay.

Một điểm nữa cần nhớ: phí luôn trả bằng XLM. Bạn gửi USDC thì phí vẫn trừ vào dòng XLM. Ví có 1.000 USDC mà 0 XLM thì không ký được giao dịch nào. Nên để sẵn vài XLM trong ví trước khi cần dùng gấp.

Đặt cạnh những mạng bạn từng chọn khi nhận USDT thì so sánh phải nói cho đúng. Phí trên mạng Ethereum trả bằng ETH, phí trên Tron trả bằng TRX, và cả hai đều thay đổi theo mức bận của mạng ở từng thời điểm, nên không có một con số cố định để dán vào bảng. Cách so đúng là mở ví lúc chuẩn bị gửi và đọc mức phí ước tính ngay tại thời điểm đó. Bài so sánh USDT ERC20 và TRC20 đi sâu vào phần này.

Còn về mặt cấu trúc, mức phí này có hệ quả lớn cho câu hỏi chính của bài. Mỗi thao tác chỉ đưa 0,00001 XLM ra khỏi lưu thông, và mục nói về tăng trưởng ở phía sau sẽ tính lại con số đó.

4. Ba tầng của Stellar: sổ cái, tài sản do công ty phát hành trên đó, và đồng XLM

Muốn trả lời câu hỏi trục của bài thì phải tách Stellar thành ba tầng và nhìn xem tiền đang chảy ở tầng nào.

Tầng sổ cái

Đây là phần ghi ai đang giữ cái gì, cộng với bộ luật quyết định giao dịch nào hợp lệ. Một nhóm máy chủ gọi là validator chạy phần mềm này và thống nhất với nhau về nội dung sổ cái. Trong tầng này, XLM xuất hiện đúng hai chỗ: phí và số dư bị khoá.

Tầng tài sản phát hành trên đó

Bất kỳ tổ chức nào cũng phát hành được tài sản trên Stellar và tự chịu trách nhiệm quy đổi nó ra thứ ở ngoài đời. Circle phát hành USDC và EURC. MoneyGram đưa ra MGUSD. Franklin Templeton đặt phần token của quỹ thị trường tiền tệ lên đây. Các công ty này kiếm tiền từ phần lãi của tài sản dự trữ và từ phí sản phẩm của họ. Để làm việc đó họ không cần mua XLM, ngoài phần phí rất nhỏ và mức dự trữ tối thiểu cho tài khoản.

Tầng đồng XLM

XLM là đồng gốc của sổ cái, tổng cung cố định, không có bên phát hành nào đứng sau. Nó phục vụ tầng thứ nhất.

Nhìn theo ba tầng này thì thấy con số tăng trưởng nằm ở tầng nào. Con số mà người ta hay dùng để nói Stellar đang lớn lên nằm gần hết ở tầng giữa: bao nhiêu tỷ đô la USDC được phát hành, bao nhiêu quỹ token hoá lên chuỗi, bao nhiêu điểm chi trả tiền mặt. Còn XLM đứng ở tầng dưới cùng và chỉ thu về phần phí cùng phần dự trữ bị khoá.

Có một chi tiết làm rõ thêm quan hệ giữa hai tầng. Circle đưa cơ chế chuyển USDC giữa các chuỗi lên Stellar, cho phép USDC ở đây đi thẳng sang khoảng 15 chuỗi khác gồm Ethereum, Solana, Base, Arbitrum, không cần đóng gói qua cầu nối. Circle chạy USDC trên nhiều sổ cái cùng lúc và tự chọn thêm hay bớt sổ cái nào.

Bạn có thể xem thêm cách một nhóm tài sản token hoá khác vận hành trong bài Ondo là gì, vì mô hình chứng chỉ quỹ trên chuỗi ở đâu cũng có phần giống nhau: người phát hành nắm tài sản thật, token chỉ là bản ghi quyền sở hữu.

5. Bốn việc XLM làm, kể cả lúc nó nằm giữa một lần đổi tiền

XLM làm đúng bốn việc.

1. Trả phí

Mọi thao tác ghi lên sổ cái đều trừ phí bằng XLM. Đây là việc gặp thường xuyên nhất và cũng là việc tiêu ít XLM nhất.

2. Nằm khoá làm mức dự trữ

1 XLM cho tài khoản và 0,5 XLM cho mỗi trustline. Khoản này không rời ví, nhưng cũng không tiêu được. Số XLM bị khoá theo cách này tăng lên khi có thêm tài khoản mới và thêm trustline mới, không tăng theo số tiền chạy qua mạng.

3. Chặn spam

Hai việc trên cộng lại tạo ra cái giá cho hành vi rác. Muốn tạo hàng loạt tài khoản để làm phiền mạng thì phải khoá 1 XLM mỗi tài khoản và trả phí cho từng thao tác. Số tiền nhỏ với một người dùng bình thường, nhưng nhân lên hàng triệu lần thì không rẻ nữa.

4. Làm bước trung gian khi đổi tiền

Đây là việc ít người biết và cũng là việc đáng nói nhất. Stellar có sẵn sổ lệnh và bể thanh khoản ngay bên trong sổ cái, không cần cài thêm ứng dụng. Nhờ vậy nó cho phép một kiểu giao dịch tên là path payment: bạn gửi đi đồng A, người nhận nhận về đồng B, mạng tự tìm đường đổi ở giữa và làm hết trong một giao dịch.

Mạng tìm đường theo mức đổi có lợi nhất. Nếu cặp A đổi thẳng sang B có đủ thanh khoản, đường đi không đụng tới XLM. Nếu không, đường tốt nhất có thể là A đổi sang XLM rồi XLM đổi sang B. Lúc đó XLM đi qua tay trong vài giây của chính giao dịch đó, không ai mua để giữ.

Chuyển USDC sang USDC trên Stellar không dùng đến XLM ngoài khoản phí 0,00001. XLM chỉ nằm ở giữa khi giao dịch có đổi tiền, và cũng chỉ khi đường đi qua nó cho mức đổi tốt nhất lúc đó.

6. Chuyển ngược về sàn: bỏ trống ô memo thì tiền không vào tài khoản của bạn

Chiều ngược lại cũng hay gặp không kém: bạn giữ tiền trong ví cá nhân, giờ muốn đưa lên sàn để bán hoặc để đổi sang thứ khác. Với Stellar, chiều này có một ô mà bỏ trống là hỏng việc.

Vì sao sàn bắt điền memo

Sàn không mở cho mỗi khách một địa chỉ Stellar riêng. Họ dùng chung một địa chỉ cho rất nhiều khách và phân biệt tiền của ai bằng một chuỗi ký tự đi kèm giao dịch, gọi là memo. Hệ thống của sàn đọc memo, tra ra tài khoản tương ứng, rồi cộng tiền vào đó.

Bỏ trống ô memo thì tiền vẫn tới nơi, vẫn nằm trong địa chỉ chung của sàn, nhưng không có gì chỉ ra nó là của bạn. Số dư trong tài khoản của bạn không nhúc nhích. Lúc này phải mở yêu cầu hỗ trợ, gửi mã giao dịch và bằng chứng ví, chờ sàn tra tay. Có sàn xử lý được và thu một khoản phí, có sàn đặt mức tối thiểu mới nhận xử lý. Cách xử lý từng trường hợp nằm trong bài gửi crypto thiếu memo hoặc tag.

Vài lưu ý nhỏ mà hay bị bỏ qua. Memo có nhiều dạng, phổ biến là dạng chữ và dạng số, sàn hiện dạng nào thì chọn đúng dạng đó trong ví. Copy nguyên chuỗi, đừng gõ tay. Memo của mỗi sàn khác nhau và có sàn đổi memo theo từng lần tạo địa chỉ nạp, nên đừng lưu lại memo cũ để dùng cho lần sau. Chiều ngược lại, khi rút từ sàn về ví cá nhân thì thường không cần memo, vì ví cá nhân là địa chỉ của riêng bạn.

Một lỗi khác cùng họ là chọn nhầm mạng. Bạn có USDC trên Stellar mà chọn rút theo mạng Ethereum, hoặc bên gửi chọn Stellar còn địa chỉ bạn đưa là địa chỉ của mạng khác. Bài gửi crypto nhầm mạng ghi lại các tình huống và mức độ cứu được của từng loại.

Về nơi mua bán, ở Việt Nam không có cặp giao dịch thẳng với tiền đồng trên các sàn quốc tế, nên đường đi quen thuộc là mua stablecoin trước rồi vào cặp giao dịch. XLM có mặt ở hầu hết sàn lớn. Các thẻ dưới đây để bạn tra nhanh, và điều đáng kiểm trước khi bấm nút vẫn là hai thứ vừa nói: memo và số dư tối thiểu.

Tiết lộ liên kết tiếp thị: một số liên kết là liên kết đối tác. Chúng tôi có thể nhận hoa hồng mà bạn không tốn thêm chi phí. Đây không phải là lời khuyên đầu tư.

Muốn so sánh kỹ hơn giữa các sàn trước khi mở tài khoản, bài chọn sàn giao dịch đi qua các tiêu chí cần nhìn.

7. Mạng chạy nhiều giao dịch hơn có nghĩa là nhiều người cần XLM hơn không

Đây là mục trả lời thẳng câu hỏi đặt ở đầu bài. Cách trả lời là đi qua từng đường mà một giao dịch có thể tạo ra nhu cầu XLM, rồi đo độ lớn của từng đường bằng chính các con số đã nêu.

Đường thứ nhất: phí

Mỗi thao tác trừ 0,00001 XLM. Một triệu thao tác cộng lại là 10 XLM. Mười triệu thao tác là 100 XLM. Đặt con số đó cạnh tổng cung hơn 50 tỷ XLM thì thấy phần mà hoạt động của mạng rút ra khỏi lưu thông qua đường phí là rất nhỏ, kể cả khi số giao dịch tăng nhiều lần.

Đường thứ hai: số dư bị khoá

Đường này lớn hơn đường phí, nhưng nó tăng theo số tài khoản và số trustline, không tăng theo số tiền chuyển. Một tài khoản chuyển 1.000 đô la mỗi tháng và một tài khoản chuyển 10 triệu đô la mỗi tháng đều khoá đúng 1 XLM. Một công ty phát hành xử lý hàng tỷ đô la cũng chỉ cần vài tài khoản. Nói cách khác, quy mô tiền chạy qua mạng gần như không ảnh hưởng tới khoản khoá, chỉ số lượng người dùng mới mới ảnh hưởng.

Đường thứ ba: bước trung gian khi đổi tiền

Đường này có thể lớn về mặt số tiền đi qua, nhưng chỉ mở ra khi giao dịch có đổi tiền và chỉ khi đường đi qua XLM cho mức đổi tốt nhất. Gửi USDC nhận USDC không mở đường này. Mà phần lớn khối lượng trên Stellar hiện nay là đô la trên chuỗi chuyển cho nhau. Ngay cả khi đường này mở, XLM đi qua rồi ra ngay trong cùng một giao dịch.

Cộng ba đường lại thì thấy quan hệ giữa hai vế. Vế mạng lớn lên đo bằng số tiền chạy qua và số tổ chức phát hành tài sản trên đó. Vế XLM được cần đến đo bằng phí, khoản khoá, và các lần đi qua khi đổi tiền. Hai vế có nối với nhau, nhưng phần XLM mà mạng cần đến chỉ là 0,00001 mỗi thao tác cộng 1 XLM mỗi tài khoản mới.

Bài này không bàn giá và không đưa ra dự đoán. Điều nói được bằng con số là phần XLM mà chính hoạt động của mạng cần đến. Phần còn lại thuộc về cung cầu trên thị trường, nằm ngoài những gì cấu trúc mạng quyết định.

8. Phí bạn trả không bị đốt: nó nằm trong một quỹ mà không tài khoản nào rút ra được

Câu bạn sẽ đọc thấy rất nhiều: Stellar đốt phí giao dịch nên nguồn cung giảm dần. Câu đó sai, và chỗ sai nằm ở một chi tiết kỹ thuật đáng để nói rõ.

Phí bạn trả không biến mất. Nó được chuyển vào một chỗ trên sổ cái gọi là quỹ phí. Quỹ này không thuộc về tài khoản nào, không có khoá riêng, và không có thao tác nào trong bộ luật hiện hành cho phép rút nó ra. Nghĩa là XLM ở đó nằm ngoài phần đang lưu thông, nhưng vẫn được ghi trong tổng cung của sổ cái.

Đốt là chuyện khác. Đốt nghĩa là xoá hẳn khỏi tổng cung, con số tổng giảm xuống và không có cách nào đảo lại. Mạng XRP làm đúng như vậy với phí giao dịch của nó: phí bị huỷ thật.

Khác biệt giữa hai cách xử lý có phần quan trọng ở chỗ luật của Stellar thay đổi được. Toàn bộ bộ luật mạng, gồm cả cách xử lý quỹ phí, thay đổi bằng bỏ phiếu của các validator. Đây không phải chuyện lý thuyết, đã có tiền lệ rõ ràng.

Tiền lệ đó là cơ chế lạm phát. Stellar từng phát thêm 1% nguồn cung mỗi năm và chia theo phiếu bầu của người giữ coin. Cơ chế này bị bỏ ngày 28 tháng 10 năm 2019 bằng một cuộc bỏ phiếu của validator, sau khi đã bổ sung khoảng 5,44 tỷ XLM vào cung.

Cũng cần tách bạch một sự kiện hay bị gộp chung. Tháng 11 năm 2019, quỹ Stellar huỷ 55 tỷ XLM trong phần mình đang giữ, đưa tổng cung từ 100 tỷ xuống còn 50 tỷ. Đó là một quyết định của tổ chức với phần coin của tổ chức, một lần duy nhất. Nó không phải cơ chế đốt chạy tự động theo từng giao dịch, và không liên quan gì tới quỹ phí.

Phí vào quỹ phí và không ai rút ra được. Cách xử lý quỹ phí nằm trong bộ luật, và bộ luật đổi được bằng bỏ phiếu của validator. Bên đốt phí thật là XRP.

9. Cái gì đang thật sự chạy trên Stellar, và quy mô của nó bên cạnh các chuỗi lớn

Phần này gom hết các con số hay thay đổi vào một chỗ, kèm mốc thời gian, để phần còn lại của bài không bị dính ngày tháng. Câu hỏi ở đây là cái gì đang thật sự chạy trên Stellar và quy mô của nó tới đâu.

Anchor: bên đổi tiền pháp định ra tài sản trên chuỗi

Anchor là bên trung gian tài chính nhận tiền pháp định ở một nước rồi phát hành hoặc quy đổi tài sản tương ứng trên chuỗi. Người nhận tiền không cần biết chuỗi là gì, họ chỉ thấy tiền mặt hoặc tiền trong tài khoản ngân hàng. Danh bạ anchor công bố 82 đơn vị vào tháng 4 năm 2026, phục vụ hơn 225 vùng tài phán và hơn 170 loại tiền pháp định.

Chi trả tiền mặt

MoneyGram cho phép nạp tiền mặt để đổi lấy USDC trên Stellar ở 40 quốc gia và rút tiền mặt từ USDC ở hơn 170 quốc gia, dựa trên mạng lưới khoảng 500.000 điểm giao dịch. Tổng số tiền đã chuyển qua tuyến USDC của MoneyGram và Circle được báo cáo trên 4,2 tỷ đô la tính tới đầu năm 2026, tập trung nhiều ở các tuyến Philippines, Kenya, Mexico và Ấn Độ.

Tài sản thật được token hoá

Nhóm này gồm chứng chỉ quỹ và công cụ nợ do các tổ chức chịu quản lý phát hành. Số liệu đầu năm 2026 ghi nhận 10 tổ chức phát hành với 67 sản phẩm, tổng quy mô khoảng 1,4 tỷ đô la. Riêng quỹ của Franklin Templeton chiếm hơn 1,2 tỷ trong số đó.

Hợp đồng thông minh

Stellar có nền tảng hợp đồng thông minh tên Soroban, viết bằng ngôn ngữ Rust, đã chạy trên mạng chính. Phần dùng nhiều nhất là các sản phẩm quanh tài sản token hoá và thanh toán bằng stablecoin. Quy mô các ứng dụng tài chính phi tập trung ở đây nhỏ hơn nhiều so với các chuỗi lớn.

Hàng về khối lượng stablecoin là phần đáng đọc kỹ nhất. Stellar được giới thiệu là mạng chuyên cho thanh toán, mà khối lượng thanh toán bằng stablecoin trên Stellar nhỏ hơn hẳn khối lượng chuyển stablecoin trên các chuỗi lớn. Cùng lúc đó, mảng chi trả tiền mặt và quỹ token hoá lại là chỗ nó có thứ mà nhiều chuỗi khác chưa có.

Một lưu ý cần thiết về cách đọc các tên tuổi trong mục này. MoneyGram, Circle và Franklin Templeton dùng Stellar để chạy đô la trên chuỗi và chứng chỉ quỹ của họ. Thứ họ phát hành và di chuyển là các tài sản đó, không phải XLM.

10. Ai có quyền đóng băng hoặc thu hồi đồng đô la bạn đang giữ trên Stellar

Bạn cầm 500 USDC trong ví Stellar của riêng mình, khoá riêng bạn giữ, không sàn nào chạm vào được. Câu hỏi tiếp theo cần đặt ra: ai có quyền làm gì với 500 đồng đó.

Khi phát hành một tài sản trên Stellar, bên phát hành bật hoặc tắt được vài quyền nằm sẵn trong bộ luật của mạng. Ba quyền đáng biết:

• Yêu cầu duyệt trước. Bạn mở trustline rồi vẫn phải chờ bên phát hành chấp thuận thì mới giữ được tài sản đó.
• Khoá quyền chuyển của một trustline cụ thể. Số dư vẫn hiện trong ví nhưng không gửi đi được nữa.
• Thu hồi. Bên phát hành lấy lại tài sản đã phát hành từ một ví.

Đây là quyền của công ty phát hành, do chính họ bật, không phải luật riêng của Stellar áp lên mọi thứ. Sổ cái chỉ thi hành đúng những gì bên phát hành đã đặt khi tạo tài sản. Các đồng đô la lớn trên chuỗi đều bật những quyền này, vì họ phải xử lý được yêu cầu từ phía cơ quan quản lý và từ toà án ở nơi họ hoạt động.

Kết luận thực tế cho người giữ tiền: tự giữ khoá giải quyết được rủi ro từ phía sàn, không giải quyết được rủi ro từ phía công ty phát hành. Hai loại rủi ro này nằm ở hai chỗ khác nhau và cần đánh giá riêng.

Đồng XLM ở tình thế khác vì nó không có bên phát hành. Không tổ chức nào bật được quyền đóng băng hay thu hồi cho XLM, đơn giản vì không có ai đứng ở vị trí đó. Đổi lại, nó cũng không có ai cam kết giữ giá trị của nó ổn định như các đồng đô la trên chuỗi.

Cùng nhóm chú ý này là các token đặt tên gần giống XLM và các đợt tặng quà mời bạn kết nối ví. Cách kiểm tra vẫn quay về một chỗ: mã tài sản đi cùng địa chỉ bên phát hành. Chỉ nhìn tên hiển thị trong ví thì không đủ để phân biệt.

11. XLM và XRP: cùng một người sáng lập, khác nhau ở cách xử lý phần coin chưa lưu hành

Với người đọc ở Việt Nam thì XRP quen hơn XLM nhiều, nên phần này hay được tìm nhất. Hai mạng có chung một điểm xuất phát, và chỗ tách ra thì rõ hơn chỗ giống nhau.

Jed McCaleb là người tham gia dựng Ripple, sau đó rời đi và cùng Joyce Kim lập Stellar vào năm 2014. Phần mã ban đầu tách ra từ mã của Ripple, nên thời gian đầu hai mạng khá giống nhau. Về sau Stellar viết riêng cơ chế đồng thuận của mình và đổi sang dùng nó, nên phần lõi hiện tại đã khác. Nếu bạn muốn đọc phía bên kia của cặp này, bài XRP là gì nói về mạng còn lại, cũng do chính người sáng lập đó góp phần dựng nên.

Khác biệt lớn nhất về mặt tổ chức: Ripple là công ty hoạt động vì lợi nhuận, còn Stellar do một quỹ phi lợi nhuận tên Stellar Development Foundation vận hành. Khác biệt này dẫn tới cách hai bên xử lý phần coin chưa lưu hành, và đó mới là chỗ đáng nhìn.

Đọc bảng theo hàng cuối cùng của phần cung sẽ thấy hai cách quản lý phần coin chưa ra thị trường. Một bên đặt lịch cứng và mở khoá đều đặn. Một bên để tổ chức tự công bố mục đích chi và tự quyết nhịp. Cả hai đều là thông tin công khai, và cả hai đều đáng nhìn trước khi tin vào câu nói rằng phần coin đó sẽ nằm yên.

12. Không đào, không staking: validator thống nhất sổ cái bằng cách nào, và lãi XLM trên sàn đến từ đâu

Stellar không đào. Cũng không có chuyện gửi coin vào mạng để nhận phần thưởng. Muốn hiểu vì sao thì phải xem cách các máy chủ thống nhất với nhau về nội dung sổ cái.

Mỗi validator tự chọn bên mình tin

Cơ chế của Stellar tên là Stellar Consensus Protocol. Cách vận hành có thể mô tả bằng một câu: mỗi validator tự viết ra danh sách các validator mà nó chấp nhận nghe theo. Không ai áp danh sách chung cho tất cả. Khi các danh sách này chồng lấn lên nhau ở một số tổ chức, mọi máy trong mạng lần lượt đi tới cùng một kết luận về giao dịch nào được ghi vào sổ.

Trong quy trình đó không có chỗ nào tính theo lượng coin ai đang giữ, và cũng không có chỗ nào tính theo sức máy. Một validator có ảnh hưởng vì các validator khác đưa nó vào danh sách tin cậy của họ, không phải vì nó nắm nhiều XLM.

Hệ quả trực tiếp: không có staking

Vì không có phần thưởng khối và không có cơ chế phân phối coin mới, mạng Stellar không trả lãi cho ai cả. Cung lại cố định nên cũng không có nguồn coin mới để chia. Bạn giữ XLM trong ví bao lâu thì số lượng vẫn đúng chừng đó.

Vậy lãi XLM trên sàn ở đâu ra

Một số sàn có sản phẩm trả lãi cho XLM gửi vào. Nguồn tiền của khoản lãi đó nằm ở hoạt động kinh doanh của chính sàn: họ cho người dùng vay ký quỹ, hoặc dùng vốn để tạo lập thanh khoản, và chia lại một phần cho bạn. Đây là sản phẩm của một công ty, kèm theo rủi ro đối tác, có thể kèm kỳ hạn khoá, và không có bảo đảm nào cho phần vốn gốc. Nội dung này khác hẳn phần thưởng của mạng ở các chuỗi có staking thật, bài staking là gì giải thích cơ chế đó.

13. Những câu hay nghe về XLM, đặt cạnh cách mạng lưới thật sự vận hành

Gom lại những câu hay gặp khi tìm hiểu về XLM, đặt cạnh cách mạng thật sự vận hành. Mỗi hàng trong bảng đều đã được nói kỹ ở các mục trên.

Mua XLM là mua một đồng làm phí và làm dự trữ cho một sổ cái, kèm vai trò trung gian trong một số giao dịch đổi tiền. Quyết định mua hay không thuộc về bạn. Còn một nhóm nữa nên biết trước khi quyết: các rủi ro nằm trong chính cách mạng được dựng lên.

14. Rủi ro nằm ở cấu trúc: số lượng validator, một lần mạng dừng, và lượng coin quỹ đang giữ

Phần này nói về rủi ro nằm trong cách mạng được dựng lên. Rủi ro giá là chuyện khác và bài này không bàn tới. Có ba nhóm.

Số tổ chức chạy validator còn ít

Nhóm validator được gọi là hạng một trên Stellar gồm các tổ chức đáp ứng yêu cầu kỹ thuật: chạy ba validator đặt phân tán theo vùng địa lý, giữ mức hoạt động liên tục từ 99,9% trở lên. Nhóm này ban đầu có 7 tổ chức gồm quỹ Stellar, Blockdaemon, SatoshiPay, Franklin Templeton, Lobstr, Creit và Public Node. Tháng 7 năm 2026 có thêm MoneyGram, Figure Markets và Range, nâng lên 10, với mục tiêu mà quỹ đặt ra là 13.

Mười tổ chức là ít so với các mạng có hàng nghìn máy tham gia. Cụm từ mạng thanh toán phi tập trung vì thế nên được đọc kèm con số cụ thể này.

Mạng từng dừng, và nguyên nhân nằm ở cấu hình

Tháng 5 năm 2019, cấu hình các node bị lệch nhau và mạng dừng ghi sổ. Trong cùng năm đó, nghiên cứu về mô hình đồng thuận của Stellar chỉ ra rằng khi mạng phụ thuộc vào một số ít node, việc vài node gặp sự cố có thể kéo theo dây chuyền. Cùng nghiên cứu cũng nêu rằng đặt danh sách tin cậy sai làm giảm mức an toàn của toàn mạng.

Điểm yếu này nằm trong thiết kế: an toàn của mạng phụ thuộc vào việc các danh sách tin cậy được đặt đúng và chồng lấn đủ.

Lượng coin quỹ đang giữ

Quỹ Stellar giữ khoảng 15,56 tỷ XLM và công bố chia số này theo bốn nhóm mục đích: phát triển trực tiếp, tăng trưởng hệ sinh thái, sản phẩm và đổi mới, tài sản và thanh khoản. Lượng lưu hành khoảng 34,56 tỷ, tức khoảng 69% tổng cung, theo số liệu tháng 8 năm 2026.

Tổ chức phi lợi nhuận nói về cách tiêu tiền, không nói rằng số coin đó đứng yên. Cả hai vế đều là thông tin công khai và nên được đọc như hai vế riêng.

Hàng cuối là rủi ro của riêng đồng coin: phí quá nhỏ nên hoạt động của mạng rút rất ít XLM ra khỏi lưu thông.

15. Từ vựng bạn sẽ gặp trong mọi tài liệu Stellar: lumen, stroop, trustline, anchor, quỹ phí, memo

Đọc tài liệu Stellar hay giao diện ví, bạn sẽ gặp đi gặp lại một nhóm từ. Bảng dưới gom các từ đó lại kèm nghĩa dùng trong thực tế.

Ba từ hay gây tốn tiền nhất là trustline, mức dự trữ và memo, cả ba đều có mục riêng ở trên.

Câu hỏi thường gặp về Stellar và XLM

Xem cách chọn sàn giao dịch và so sánh phí