Bạn mở app, thấy một con số giá đang nhấp nháy, bấm mua. Vài giây sau, phần lịch sử lệnh hiện ra một mức giá khác với con số bạn vừa nhìn. Không ai tính sai cả. Lệnh của bạn vừa đi qua một chuỗi bước, và chuỗi đó luôn chạy theo cùng một thứ tự. Bài này xếp nội dung đúng theo thứ tự ấy. Biết lệnh đang ở bước nào thì biết khoản chênh sinh ra ở đâu và ai quyết định nó. Cũng từ đó mà rõ vì sao cùng một số tiền lại tốn khác nhau ở từng mã. Toàn bộ con số trong bài là do chúng tôi tự gọi dữ liệu sổ lệnh công khai rồi tính lại, tại thời điểm 04:44 đến 04:46 giờ UTC ngày 2 tháng 9 năm 2026, cùng với các giá trị lấy từ tài liệu chính thức của sàn.

1. Trước khi bấm: con số giá đang hiện là lần khớp vừa xong của người khác

Bước đầu tiên diễn ra trước cả lúc bạn chạm vào nút mua. Con số to nhất trên màn hình giao dịch là giá của lần khớp gần nhất: một người bán và một người mua vừa gặp nhau ở mức đó, hệ thống ghi lại rồi hiển thị lên. Nó là chuyện đã xảy ra xong.

Chỗ dễ nhầm nằm ở đây. Con số đó thuộc về giao dịch vừa kết thúc. Lệnh kế tiếp là lệnh của bạn, và nó phải tìm được người ở phía đối diện. Những người đó đang đứng sẵn trong danh sách ngay bên cạnh, mỗi người một mức giá, mỗi mức một lượng hàng.

Vì vậy câu hỏi có ích lúc chuẩn bị bấm mua là: ai đang chào bán, chào ở mức nào, và ở mức đó còn lại bao nhiêu hàng. Ba thông tin này nằm trong sổ lệnh, không nằm ở con số giá đang nhấp nháy.

Khi nào con số đó gần đúng, khi nào nó lệch xa

Ở một mã có nhiều người mua bán liên tục, lần khớp gần nhất vừa xảy ra cách đây một phần giây, và mức chào bán thấp nhất chỉ nhỉnh hơn nó một chút. Lúc đó nhìn con số giá cũng tạm đủ.

Ở một mã ít giao dịch thì khác hẳn. Lần khớp gần nhất có thể đã cũ vài phút. Trong khoảng thời gian ấy, người chào bán rẻ nhất đã hủy lệnh, người khác thế chỗ ở mức cao hơn. Con số trên màn hình vẫn đứng yên vì chưa có ai khớp thêm, còn mức bạn thật sự mua được thì đã đổi.

Cái quyết định lệnh của bạn là danh sách hàng chờ, và khoản tiền đầu tiên nằm ngay ở khoảng cách giữa dòng mua cao nhất và dòng bán thấp nhất.

2. Sổ lệnh nằm ngay cạnh nút mua và mỗi dòng chỉ ghi hai thứ

Sổ lệnh là danh sách những lệnh đã ghi sẵn giá mà chưa ai khớp, loại lệnh đó gọi là lệnh giới hạn. Mỗi dòng gồm hai thứ: một mức giá, và lượng hàng chờ ở mức giá đó. Chỉ có vậy.

Phía bán xếp từ rẻ lên đắt, ai chào rẻ nhất đứng gần giữa nhất. Phía mua xếp từ đắt xuống rẻ, ai trả cao nhất đứng gần giữa nhất. Giữa hai dòng trong cùng của hai phía luôn còn một khoảng trống, và không có ai bắt buộc phải lấp nó.

Trên điện thoại thì nó nằm ở đâu

Mở app sàn, vào màn hình đặt lệnh của một cặp bất kỳ, bạn sẽ thấy một bảng nhỏ nằm ngay cạnh nút mua và nút bán. Nửa trên thường là các dòng bán, nửa dưới là các dòng mua, ở giữa là con số giá khớp gần nhất. Mỗi dòng có hai cột: cột giá và cột khối lượng. Nhiều app cho gộp dòng theo bước lớn hơn, hoặc chỉ hiện một phía, tùy nút chuyển hiển thị ở góc bảng.

Tên các nhãn thì mỗi app một kiểu và còn đổi theo bản cập nhật, nên phần còn lại của bài chỉ dùng từ chung: dòng bán thấp nhất, dòng mua cao nhất, hàng chờ, chênh lệch mua bán, giá giữa. Bạn đối chiếu với nhãn trên màn hình của mình là khớp.

Tùy khu vực, danh sách mã và các cặp giao dịch hiện ra trên màn hình của bạn có thể khác với màn hình của người khác, nên hãy xem trực tiếp trên tài khoản của mình thay vì tin vào ảnh chụp ở đâu đó.

Dòng nào trong sổ lệnh cũng có thể bị hủy trước khi khớp

Mỗi dòng trong sổ lệnh là một lệnh do ai đó đặt ra. Người đặt có thể hủy hoặc sửa lệnh bất cứ lúc nào trước khi nó khớp, không cần lý do, không báo trước. Cái bạn nhìn thấy là trạng thái của giây này.

Bạn có thể tự kiểm chứng trong ba mươi giây: mở sổ lệnh của một mã ít giao dịch, nhìn dòng đầu tiên, đếm chậm đến mười rồi nhìn lại. Ở nhiều mã, khối lượng đã đổi mà chẳng có giao dịch nào diễn ra. Đó là người ta hủy rồi đặt lại.

3. Vừa gửi đi đã bị từ chối: mỗi mã có bộ quy định đặt lệnh riêng

Nhiều khi lệnh bị từ chối không phải do mạng, cũng không phải do tài khoản. Nguyên nhân nằm ở chỗ mỗi mã có bộ quy định riêng về cách được phép đặt. Các giá trị dưới đây lấy từ dữ liệu công khai mà chúng tôi tra tại thời điểm đo, và chúng khác nhau theo từng mã.

Hai từ hay gặp nhất trong các thông báo từ chối là bước giá và bước khối lượng. Bước giá là khoảng cách nhỏ nhất giữa hai mức giá bạn được phép nhập. Bước khối lượng là đơn vị nhỏ nhất của số lượng. Cả hai đều do sàn quy định riêng cho từng mã và bạn không đổi được.

Vài chi tiết đáng nhớ. Bước khối lượng ở HBARUSDT và CTSIUSDT là 1, nghĩa là không thể đặt số lẻ sau dấu phẩy, còn ở BTCUSDT là 0,00001. Chúng tôi tra thêm thị trường won của sàn Upbit, nơi giá không tính bằng USDT. Mức tối thiểu cho một lệnh ở đó là 5.000 won. Trần khối lượng dành riêng cho lệnh thị trường ở BTCUSDT lúc tra là 142,09 BTC.

Ở Bybit, cùng cặp BTCUSDT giao ngay, dữ liệu lúc tra cho thấy một lệnh giới hạn tối đa 230 BTC còn một lệnh thị trường chỉ 120 BTC. Giá trị lệnh tối thiểu là 5 USDT, bước giá 0,1 USDT. Tài liệu của sàn ghi rằng các mức trần khối lượng này được điều chỉnh vào ngày 3 và ngày 17 hằng tháng, lúc 08:00 theo giờ UTC+8. Nói cách khác, đây là loại giá trị nên tra lại mỗi khi cần dùng.

Có hai đường từ chối khác không liên quan gì tới sổ lệnh. Một là thiếu tài sản bảo đảm ở tài khoản ký quỹ, chuyện đó nằm ở bài ký quỹ isolated và cross khác nhau ra sao. Hai là bạn đang đứng nhầm mảng: sổ lệnh của giao ngay và của hợp đồng tương lai là hai sổ tách biệt, cùng tên mã nhưng khác thị trường, khác luôn bộ quy định đặt lệnh. Phần phân biệt ở bài spot và futures là gì.

Nơi tra các giá trị này

Ô nhập trên màn hình đặt lệnh cho biết số chữ số thập phân được phép, và mức tối thiểu nằm ngay dưới ô số tiền. Các sàn dưới đây đều công bố những giá trị đó theo từng mã.

4. Lúc bấm: lệnh lấy hàng từ dòng rẻ nhất rồi lấy tiếp sang dòng đắt hơn

Lệnh thị trường không có ô nhập giá. Bạn chỉ điền số lượng hoặc số tiền. Hệ thống lấy hàng từ dòng bán rẻ nhất, hết dòng đó thì sang dòng kế tiếp, cho tới khi đủ số lượng bạn đặt.

Bài này không giải thích lại lệnh giới hạn và lệnh thị trường là gì, phần tổng quan các kiểu lệnh nằm ở bài các loại lệnh trong giao dịch crypto. Ở đây chỉ có một việc: xem lệnh đi qua sổ lệnh thì con số cuối cùng ra thế nào.

Làm phép tính một lần cho rõ

Giả sử sổ lệnh của một mã đang như thế này. Đây là ví dụ dựng để tính, không phải giá thật của mã nào. Dòng mua cao nhất là 100,00. Phía bán có ba dòng: 100,10 còn 30 đơn vị, 100,20 còn 50 đơn vị, 100,50 còn 200 đơn vị.

Bạn đặt lệnh thị trường mua 100 đơn vị. Hệ thống lấy 30 đơn vị ở mức 100,10, hết dòng. Lấy tiếp 50 đơn vị ở mức 100,20, cũng hết dòng. Còn thiếu 20 đơn vị, lấy nốt ở mức 100,50.

Cộng lại: 30 nhân 100,10 là 3.003, cộng 50 nhân 100,20 là 5.010, cộng 20 nhân 100,50 là 2.010. Tổng 10.023 cho 100 đơn vị, tức giá khớp trung bình 100,23.

Giá giữa, tức điểm chính giữa hai dòng trong cùng lúc bạn bấm, là 100,05: lấy 100,00 cộng 100,10 rồi chia đôi. Giá bạn thật sự trả cao hơn mức đó 0,18 đơn vị, tức khoảng 0,18%. Trong nghề người ta hay ghi những con số phần trăm rất bé bằng điểm cơ bản, viết tắt là bp, với quy ước 1 bp = 0,01%. Vậy 0,18% là 18 bp. Áp lên một lệnh 5 triệu đồng thì đó là 9.000 đồng.

Ba hệ quả rút ra từ đúng phép tính trên

Thứ nhất, kết quả là trung bình của mấy mức, chứ không phải một mức duy nhất. Bạn khớp ở 100,10, ở 100,20 và ở 100,50 cùng lúc. Màn hình chỉ tóm lại thành một con số trung bình nên dễ tưởng là một mức duy nhất.

Thứ hai, nếu lệnh của bạn nhỏ hơn 30 đơn vị thì nó nằm gọn trong dòng đầu, giá khớp đúng bằng 100,10 và phần chênh so với điểm giữa chỉ còn đúng nửa khoảng trống giữa hai phía.

Thứ ba, nếu cả ba dòng cộng lại vẫn không đủ hàng cho lệnh của bạn, phần thiếu sẽ lấy tiếp sang các dòng xa hơn nữa, hoặc lệnh chỉ khớp được một phần rồi dừng, tùy quy định của từng sàn với từng loại lệnh.

5. Ba khoản tiền phát sinh cùng lúc mà màn hình chỉ hiện một

Bấm một lần, ba khoản tiền cùng phát sinh. Khác nhau ở chỗ khoản nào hiện lên màn hình, khoản nào không.

Phí là khoản duy nhất được sàn thu và công bố tỷ lệ, nên con số của nó nằm sẵn trên màn hình. Biểu phí giao dịch giao ngay của Binance ghi 0,100% cho cả bên đặt lệnh chờ lẫn bên lấy hàng có sẵn, còn 0,075% nếu trả phí bằng BNB. Áp lên một lệnh 5 triệu đồng, 0,100% là 5.000 đồng, còn 0,075% là 3.750 đồng.

Hai khoản còn lại không có ai thu. Chênh lệch mua bán là khoảng cách giữa cái giá người ta chịu bán và cái giá người ta chịu mua, tại đúng thời điểm bạn nhìn. Trượt giá cũng vậy: đó là phần bạn trả thêm vì phải lấy hàng ở những dòng giá kém hơn, và số tiền đó thuộc về những người đã đặt bán ở các dòng ấy.

Khoản chênh lệch mua bán tính đủ cho một vòng

Nếu bạn mua rồi bán ngay lập tức, bạn mua ở phía trên và bán ở phía dưới của khoảng trống giữa hai dòng trong cùng. Giá thị trường không cần nhúc nhích, tài khoản của bạn vẫn bắt đầu bằng một khoản âm đúng bằng khoảng cách ấy, cộng thêm phí hai lần.

Trên thị trường won của Upbit, tại thời điểm chúng tôi đo, khoảng cách này ở cặp bitcoin là 0,28 bp, tức 0,0028%. Áp lên một lệnh 20 triệu đồng thì là 560 đồng, gần như không đáng kể. Cũng thời điểm đó, một cặp khác trên chính sàn ấy có khoảng cách 98,5 bp, tức khoảng 0,99%. Áp lên cùng 20 triệu đồng thì là khoảng 197.000 đồng. Một cặp thứ ba nằm ở giữa, dao động 17 đến 35 bp, tức 0,17% đến 0,35%.

Phí giao dịch của Upbit là 0,05%. Vậy có mã mà chênh lệch mua bán lớn gấp khoảng hai mươi lần mức phí bạn nhìn thấy trên màn hình. Ai mua rồi giữ lâu chỉ đi qua một vòng, nên trả khoảng cách đó đúng một lần. Ai vào ra nhiều lần thì mỗi vòng lại thêm một lượt, và tổng cộng lại rất khác.

Chuyện này thấy rõ nhất ở các cách đặt lệnh tự động theo lưới, nơi máy mua ở dưới bán ở trên liên tục. Nếu khoảng cách giữa hai mức lưới hẹp hơn tổng của chênh lệch mua bán và phí hai chiều thì mỗi vòng khớp không còn gì để lại. Phần tính toán chi tiết nằm ở bài bot grid trading hoạt động thế nào.

Vì sao so mỗi biểu phí thì chưa đủ

Hai người cùng mua một số tiền như nhau, cùng trả một tỷ lệ phí như nhau, vẫn có thể chịu tổng chi phí lệch nhau nhiều lần, chỉ vì họ mua hai mã khác nhau. Khác biệt nằm ở lượng hàng chờ của từng mã.

Nếu bạn đang so biểu phí giữa các nơi, phần so sánh chi tiết nằm ở bài cách mua bitcoin với mức phí thấp. Chỉ cần nhớ rằng bảng phí là một trong ba khoản, và ở những mã ít hàng chờ thì nó thường không phải khoản lớn nhất.

6. Đo trước khi bấm: đếm tiền đang chờ trong dải 0,1% quanh giá giữa

Muốn biết một mã dày hay mỏng thì không cần nhìn biểu đồ. Chỉ cần hỏi một câu đo được: quanh giá giữa, trong một dải rất hẹp, hàng chờ quy ra tiền được bao nhiêu.

Giá giữa là điểm giữa của dòng mua cao nhất và dòng bán thấp nhất, lấy hai con số cộng lại chia đôi. Dải chúng tôi chọn là cộng trừ 0,1% quanh điểm đó. Với mỗi phía, cộng dồn khối lượng của tất cả các dòng nằm trong dải rồi quy ra tiền. Số tiền đó là cái người ta gọi là độ sâu.

Cùng đo tại thời điểm nói trên. Trong dải 0,1%, số tiền hàng chờ ở mã đầu bảng và mã cuối bảng chênh nhau hơn một trăm nghìn lần. Nới dải ra thành cộng trừ 1% thì mã đầu bảng có 17,10 triệu USD phía bán và 21,52 triệu USD phía mua, còn mã cuối bảng mới gom được 10.660 USD phía bán và 15.070 USD phía mua. Ở bề rộng 1%, khoảng cách còn khoảng 1.600 lần.

Quy tắc rút ra, dùng được cả khi con số đã cũ

Nếu số tiền bạn định đặt nhỏ hơn số tiền hàng chờ trong dải, phần lớn lệnh khớp bên trong dải đó. Nếu lớn hơn, phần dư bắt buộc đi ra ngoài dải và giá khớp trung bình bị kéo theo. Quy tắc này không phụ thuộc vào con số đo hôm nào, nên nó vẫn đúng khi mọi số liệu trong bài đã đổi.

Tự đo trên màn hình của bạn trong một phút

Mở sổ lệnh của cặp bạn quan tâm. Lấy khối lượng của bốn hoặc năm dòng bán trong cùng, nhân mỗi dòng với giá của nó rồi cộng lại. Đó là số tiền có thể mua trước khi giá khớp phải đi xa hơn mấy dòng ấy. So với số tiền bạn định đặt là ra ngay câu trả lời.

Ví dụ bạn định đặt 20 triệu đồng mà bốn dòng đầu cộng lại mới được vài triệu, thì lệnh chắc chắn phải lấy tiếp sang nhiều dòng nữa. Ngược lại, nếu riêng dòng đầu đã có hàng trăm triệu đồng thì lệnh của bạn nằm gọn trong đó. Phép cộng này thô, nhưng nó dùng đúng dữ liệu mà máy dùng.

7. Cùng số tiền đó đặt vào mã khác thì số đo chênh hơn trăm lần

Chúng tôi lấy sổ lệnh công khai của Binance ở mảng giao ngay. Một lệnh mua được cho đi qua đúng từng dòng như phép tính tay ở trên, với bốn quy mô tiền, lặp lại ba lần cho mỗi mã. Kết quả là mức chênh giữa giá khớp trung bình và giá giữa lúc bắt đầu.

Đơn vị trong bảng là điểm cơ bản, 1 bp = 0,01%. Số liệu đo lúc 04:44 đến 04:46 giờ UTC ngày 2 tháng 9 năm 2026 và chỉ đúng cho thời điểm đó. Hai ô cuối cùng ở cột 1 triệu USD là phép tính đi thẳng qua các dòng đang hiện trong sổ lệnh. Một lệnh thật sẽ vướng khoảng giá cho phép đã nói ở phần lệnh bị từ chối, trước khi đi được xa đến thế.

Thêm một lưu ý nếu bạn định tự cộng chi phí cho mình. Con số trong bảng được đo từ giá giữa, nên một nửa chênh lệch mua bán đã nằm sẵn bên trong nó. Cộng thêm trọn khoảng cách ấy lần nữa là tính hai lần cùng một khoản tiền. Muốn ước lượng thô thì lấy tỷ lệ phí cộng với con số trong bảng, và ghi nhớ rằng mốc so sánh ở đây là giá giữa chứ không phải dòng bán thấp nhất.

Đọc bảng theo hàng ngang và theo cột dọc

Đọc theo hàng ngang, bạn thấy tiền càng lớn thì con số càng tăng.

Đọc theo cột dọc mới là phần đáng nói. Ở cột 100.000 USD, mã đầu bảng cho nhiều nhất 0,6 bp, tức 0,006%. Cũng cột đó, mã CTSI cho 2.064 bp, tức khoảng 20,6%. Cùng một số tiền, cùng một sàn, cùng một giây, chênh nhau hơn trăm lần. Chi phí do lượng hàng chờ ở mã đó quyết định.

Từ đó suy ra một câu hay bị nói ngược. Người ta hay bảo mua ít thì trượt giá không đáng kể. Câu đó chỉ đúng khi mã có nhiều hàng chờ. Ở mã ít hàng chờ, một lệnh nhỏ đã ra khỏi dòng trong cùng rồi.

Cũng phải nói cho công bằng về phía ngược lại

Ở mã đầu bảng, đẩy 1 triệu USD chỉ lệch 0,2 đến 2,4 bp, tức tối đa 0,024%. Trong khi đó phí của bên lấy hàng có sẵn là 0,100%. Nghĩa là ở mã có nhiều hàng chờ, khoản không hiển thị lại nhỏ hơn hẳn khoản có hiển thị. Lệnh thị trường ở đó không hề đắt đỏ, nó chỉ đơn giản là trả tiền để chắc chắn xong việc ngay.

Mỗi ô trong bảng gắn với đúng quy mô lệnh ghi ở đầu cột, nên tỷ lệ phải nhân với chính số tiền đó. Ở cột 1.000 USD, mã CTSI là 16,2 đến 22,7 bp và mã XVS là 16,4 bp, tức khoảng 0,16% đến 0,23% của 1.000 USD, còn mã đầu bảng ở cùng cột ấy là 0,0. Một lệnh nhỏ hơn không tự động chịu đúng tỷ lệ ấy, thường là ít hơn. Mã HBAR trong bảng chỉ đóng vai ví dụ về độ sâu, phần giới thiệu dự án nằm ở bài Hedera là gì.

8. Thứ chặn hai dòng trong cùng lại gần nhau là bước giá của từng mã

Ở phần lệnh bị từ chối, bước giá chỉ mới là quy định của ô nhập. Nó còn quyết định một chuyện lớn hơn. Tài liệu của Binance định nghĩa thẳng: giá đặt phải chia hết cho bước giá, không có ngoại lệ.

Hệ quả rất gọn. Hai dòng trong cùng của sổ lệnh không thể sát nhau hơn một bước giá. Cho nên nếu một bước giá bằng 1% giá của mã, thì chênh lệch mua bán không thể hẹp hơn 1%, dù có bao nhiêu người tham gia đi nữa. Bước giá đặt ra giới hạn dưới cho khoảng cách đó.

Số trong bảng là tỷ trọng của một bước giá so với chính giá của mã, đo cùng ngày. Riêng ở mảng USDT, khoảng cách giữa mã có tỷ trọng một bước nhỏ nhất và mã có tỷ trọng lớn nhất là hơn ba mươi nghìn lần. Với mã có tỷ trọng lớn nhất ở thị trường won, mỗi lần giá nhích một bước là nhích gần 1%.

Vì sao mã giá thấp thường có một bước chiếm tỷ trọng lớn

Bảng bước giá của một thị trường được chia theo vùng giá: giá rơi vào vùng nào thì dùng đúng bước cố định của vùng đó. Trong suốt một vùng, bước giữ nguyên, còn mức giá thì chạy từ đáy vùng lên tới đỉnh vùng.

Chia thử ở hai đầu của cùng một vùng là ra quy tắc. Ở đỉnh vùng, một bước chiếm tỷ trọng nhỏ nhất. Vẫn bước ấy, nhưng ở đáy vùng thì chiếm tỷ trọng lớn nhất. Đỉnh vùng gấp đáy vùng bao nhiêu lần thì hai tỷ trọng chênh nhau đúng bấy nhiêu lần. Có vùng chênh tới năm mươi lần, và ở đáy vùng đó một bước đã chiếm khoảng 1% của giá. Mã nào có giá nằm gần đáy vùng thì chịu đúng tỷ trọng lớn ấy.

Vì vậy khi bạn thấy một mã giá thấp có chênh lệch mua bán rộng bất thường, nguyên nhân đầu tiên nên kiểm tra là bước giá của chính mã đó. Nhìn hai mức giá liền nhau trong sổ lệnh, trừ nhau, rồi chia cho giá là ra tỷ trọng một bước. Với mã mà một bước đã chiếm gần 1%, khoảng cách hẹp là điều không thể xảy ra về mặt kỹ thuật.

9. Gửi đúng lệnh đó sang sàn khác thì ra một con số khác

Mỗi sàn có sổ lệnh riêng, người tham gia riêng, hàng chờ riêng. Chúng không nối với nhau. Vì thế cùng một mã, cùng một giây, hai sàn cho hai kết quả khác nhau.

Chúng tôi chạy cùng phép đo trên Binance và Bybit ở mảng giao ngay. Với lệnh mua 1 triệu USD ở cặp bitcoin, Binance cho 0,2 bp còn Bybit cho 4,5 bp. Với lệnh 100.000 USD ở cặp HBAR, Binance 25,4 bp còn Bybit 35,8 bp. Với lệnh 1 triệu USD cũng ở cặp HBAR, Binance cho 531 bp, còn ở Bybit thì 200 dòng mà máy chủ trả về chưa đủ để lệnh khớp hết.

Đọc mấy con số này thế nào cho đúng

Đây là trạng thái của một thời điểm. Sổ lệnh thay đổi từng giây theo việc ai đặt, ai hủy, ai vừa khớp. Đo lại vào giờ khác, ở mã khác, thứ tự hoàn toàn có thể đảo. Chúng tôi ghi lại đúng những gì máy tính ra tại thời điểm đó, và không suy rộng thành nhận định về sàn nào hơn sàn nào.

Điều cần nhớ là quy tắc này: độ sâu gắn với từng cặp trên từng sàn, không gắn với thương hiệu. Một sàn có thể dày ở cặp này và mỏng ở cặp kia trong cùng một phút. Muốn biết thì mở sổ lệnh của đúng cặp bạn định đặt, trên đúng nơi bạn định đặt, rồi cộng vài dòng đầu như cách đo ở phần trên.

Điều này cũng giải thích vì sao con số giá của cùng một mã trên hai nơi không bắt buộc phải trùng nhau. Không có một mức giá chung ở đâu đó rồi các sàn chép lại. Mỗi nơi chỉ có kết quả khớp của chính mình. Nếu bạn đang cân nhắc mở tài khoản ở đâu, phần so sánh chung nằm ở bài chọn sàn giao dịch tiền điện tử, còn ở đây chỉ cần nhớ rằng độ sâu là thứ phải xem theo từng cặp.

10. Nếu bạn không bấm thị trường: chỗ đứng của lệnh giới hạn trong hàng chờ

Đặt lệnh giới hạn tức là bạn tự ghi giá. Nếu chưa ai chịu khớp, lệnh nằm lại trong sổ lệnh thành một dòng như mọi dòng khác mà bạn vẫn nhìn thấy. Lúc này bạn không còn là người lấy hàng, bạn là người đứng chờ.

Thứ tự chờ theo hai vòng. Vòng một xét giá: ai trả giá tốt hơn cho phía đối diện thì được khớp trước. Vòng hai, khi nhiều lệnh cùng đứng ở một mức giá, xét thời gian: ai đặt trước đứng trước. Người Việt quen nguyên tắc này từ thị trường chứng khoán trong nước, và ở đây nó vận hành y hệt.

Sửa lệnh kiểu nào thì mất chỗ, kiểu nào thì giữ được chỗ

Tài liệu dành cho lập trình viên của Binance nói rõ hai trường hợp. Nếu bạn hủy lệnh rồi đặt lại, lệnh mới nhận dấu thời gian mới, nên nó xuống đứng sau tất cả các lệnh đang chờ ở cùng mức giá đó. Nếu bạn chỉ giảm khối lượng bằng chức năng sửa lệnh giữ thứ tự, lệnh vẫn giữ mã số cũ và giữ nguyên chỗ trong hàng.

Khác biệt này nghe nhỏ nhưng ảnh hưởng trực tiếp. Ví dụ bạn đang chờ ở dòng mua cao nhất và muốn dịch giá lên một bước cho nhanh khớp. Việc đó bắt buộc phải hủy và đặt lại, nên bạn ra đứng cuối hàng ở mức giá mới. Còn nếu bạn chỉ muốn mua ít đi thì giảm khối lượng, chỗ cũ vẫn còn.

Cái giá của việc đứng chờ

Đứng chờ thì bạn tránh được chênh lệch mua bán và trượt giá. Đổi lại, không có gì bảo đảm đến lượt bạn. Trong lúc chờ, giá có thể đi hướng khác và lệnh vẫn nằm nguyên đó, cả ngày cũng không khớp. Đây không phải khoản tiền bị trừ khỏi tài khoản. Nó là việc bạn không mua được ở mức mình muốn.

Cũng vì cách xếp hàng này mà một dòng dày ở phía trước bạn có ý nghĩa thực tế: hàng chờ trước bạn phải được khớp hết thì mới tới lượt bạn, trừ khi những lệnh đó bị hủy trước. Cả hai khả năng đều xảy ra thường xuyên, và không có cách nào biết trước.

11. Mỗi kiểu lệnh bắt bạn trả một thứ khác nhau

Đến đây có thể xếp hai kiểu đặt lệnh cạnh nhau. Không có kiểu nào rẻ hơn theo nghĩa tuyệt đối. Mỗi kiểu đổi một thứ lấy một thứ khác, và bạn là người biết mình đang cần thứ nào.

Bài này không nói kiểu nào hợp với ai. Nó chỉ chỉ ra rằng cả hai đều có cái giá của nó, và cái giá đó nằm ở hai chỗ khác nhau: một bên trả bằng tiền ngay lúc khớp, một bên trả bằng khả năng không khớp.

Chia nhỏ lệnh đổi được gì

Đẩy một lần thì lệnh lấy tiếp sang nhiều dòng giá kém hơn. Chia ra nhiều lần thì mỗi lần chỉ chạm mấy dòng đầu, nhưng giữa các lần đó giá có thể đã đổi theo hướng bất lợi. Phí tính theo tỷ lệ nên chia mấy lần thì tổng phí vẫn thế. Đây là đổi một rủi ro lấy một rủi ro khác. Chúng tôi không đưa ra con số bao nhiêu lần là hợp lý vì không có phép đo nào của chúng tôi trả lời được câu đó. Cách đặt lệnh định kỳ tự động là một hình thức khác của chuyện chia nhỏ, được mô tả ở bài cài đặt mua định kỳ trên Binance và Bybit.

Lệnh cắt lỗ cũng quay lại đúng cái sổ lệnh này

Lệnh cắt lỗ không giữ giúp bạn mức giá nào. Khi giá chạm mức kích hoạt, hệ thống mới đẩy một lệnh thật vào sổ lệnh, và lệnh đó đi qua đúng các dòng hàng chờ như mọi lệnh khác, nên toàn bộ phần trên của bài áp dụng nguyên vẹn cho nó. Cách đặt và các lựa chọn khi kích hoạt nằm ở bài lệnh stop loss là gì.

Cũng cần phân biệt với việc bị đóng vị thế bắt buộc ở mảng phái sinh. Đó là một quy trình riêng do sàn điều khiển theo mức ký quỹ, tách khỏi chuyện lệnh của bạn khớp lệch giá. Phần đó ở bài tại sao bị thanh lý.

12. Chỗ sổ lệnh công khai và số đo của chúng tôi không với tới

Phần này nói về giới hạn của chính công cụ mà cả bài đang dùng, kể cả giới hạn của số liệu chúng tôi vừa đưa ra.

Sổ lệnh công khai bị cắt ở đâu

Máy chủ của mỗi sàn chỉ trả về một số dòng nhất định. Trong lần đo này, thị trường won của Upbit trả về 30 dòng mỗi phía, Bybit trả về tối đa 200 dòng, Binance cho tới 5.000 dòng. Một lệnh đủ lớn có thể chạy hết số dòng đó mà vẫn chưa đủ hàng, và khi ấy phép tính không còn kết luận được gì thêm, đúng như trường hợp đã ghi ở phần so sánh hai sàn.

Ngoài ra, sổ lệnh công khai chỉ cho thấy các lệnh giới hạn đang hiển thị tại thời điểm gọi dữ liệu. Trong khoảng thời gian giữa lúc bạn nhìn và lúc lệnh của bạn tới nơi, có người khác đã khớp, có người hủy, có người đặt thêm. Cho nên con số của chúng tôi là phép tính trên ảnh chụp một khoảnh khắc, và kết quả thật của một lệnh thật hoàn toàn có thể lệch.

Vì sao không nên đọc ý định từ một dòng lớn

Một lệnh lớn nằm ở một mức giá không có nghĩa là mức giá đó sẽ được giữ. Thứ quan sát được chỉ là: ngay lúc này, ở mức đó, đang có chừng ấy khối lượng chưa khớp. Ai đặt, đặt để làm gì, có định để nguyên hay không, sổ lệnh công khai không trả lời. Chúng tôi dừng lại ở phần quan sát được và không suy diễn thêm.

Điều tương tự áp dụng cho phía ngược lại. Một mã trông mỏng ở giây này có thể dày lên ngay sau đó khi có người đặt vào, và ngược lại. Vì vậy cách dùng đúng của mọi con số trong bài là lấy quy tắc, còn số cụ thể thì tự đo lại trên màn hình của mình vào lúc bạn định đặt lệnh.

13. Nhận định của tôi sau khi tự chạy phép đo

Sau khi tự chạy phép đo trên các sổ lệnh công khai nói trên, đây là nhận định của tôi, kèm căn cứ để bạn tự phản biện.

Điều tôi thấy đáng chú ý nhất

Chỗ làm tôi phải xem lại số liệu là cột 100.000 USD. Cùng cột đó, mã đầu bảng nhiều nhất 0,6 bp còn CTSI hơn 2.000 bp. Chênh tới mức ấy thì chi phí giao dịch phải là thuộc tính của từng mã, chứ không phải một mức chung của thị trường. Tôi nghĩ đây là phần dễ bị bỏ qua nhất, vì màn hình đặt lệnh của mọi mã trông y như nhau.

Chuyện này là vấn đề với ai

Với người mua các mã có nhiều hàng chờ, bằng số tiền thông thường, hai khoản không hiển thị nhỏ hơn cả khoản phí. Số đo ở phần trước cho thấy đúng như vậy. Với người mua các mã ít hàng chờ, hoặc người vào ra nhiều lần trong ngày, thứ tự đảo ngược: khoản họ nhìn thấy là khoản nhỏ nhất trong ba khoản.

Điểm tôi thấy khó chịu nhất

Màn hình đặt lệnh hiện sẵn con số phí, còn hai khoản kia thì không có ô nào. Dữ liệu để tính chúng nằm ngay trong sổ lệnh bên cạnh, cùng một màn hình, và phép tính thì đúng bằng phép cộng nhân mà bài này làm bằng tay ở phần đầu. Màn hình không cộng sẵn nên người dùng mặc định phần hiện ra là toàn bộ chi phí.

Ý kiến ngược lại cũng có lý

Nếu sàn hiện sẵn một con số ước tính, con số đó sẽ sai ngay khi sổ lệnh đổi, mà nó đổi liên tục. Một ước tính hiện to trên màn hình dễ tạo cảm giác chắc chắn không có thật, và khi kết quả lệch, người dùng lại có cớ để trách con số đó. Ngoài ra, người giao dịch lâu năm tự đọc được sổ lệnh và không cần thêm ô nào. Tôi vẫn nghiêng về phía nên hiển thị, nhưng đây là chỗ tranh luận được.

Điều tôi không kết luận: bài này không nói kiểu lệnh nào tốt hơn, không nói mã nào nên mua hay nên tránh, và không xếp hạng sàn. Số đo chỉ cho biết chi phí sinh ra ở đâu, còn quyết định là của bạn.

14. Nhắc lại các từ đã dùng trong bài, bằng lời thường ngày

Toàn bộ từ ngữ dùng trong bài, nói lại bằng lời thường ngày, kèm một ví dụ ngắn cho mỗi từ.

Sổ lệnh

Danh sách các lệnh giới hạn chưa khớp, mỗi dòng gồm một mức giá và lượng hàng chờ ở mức đó. Ví dụ, dòng bán thấp nhất ghi 100,10 và 30 đơn vị nghĩa là đang có 30 đơn vị chờ bán ở mức 100,10.

Dòng mua cao nhất và dòng bán thấp nhất

Hai dòng trong cùng của hai phía, tức là mức cao nhất mà ai đó chịu mua và mức thấp nhất mà ai đó chịu bán. Ví dụ, mua cao nhất 100,00 và bán thấp nhất 100,10 thì lệnh mua ngay của bạn bắt đầu từ 100,10.

Giá giữa

Điểm chính giữa hai dòng đó, lấy tổng chia đôi. Với ví dụ trên là 100,05. Đây là mốc để đo lệnh của bạn khớp lệch bao nhiêu.

Chênh lệch mua bán

Khoảng cách giữa hai dòng trong cùng. Ví dụ 100,10 trừ 100,00 là 0,10, chia cho 100,05 ra khoảng 0,1%. Mua rồi bán lại ngay thì bạn trả trọn khoảng cách này một lần.

Trượt giá

Phần chênh giữa giá khớp trung bình và giá giữa lúc bạn bấm. Ví dụ giá giữa 100,05 mà khớp trung bình 100,23 thì phần chênh khoảng 0,18%, tức 18 bp.

Độ sâu

Số tiền đang chờ trong một dải hẹp quanh giá giữa. Ví dụ trong dải cộng trừ 0,1%, một mã có vài triệu USD chờ sẵn, mã khác chỉ có vài chục USD.

Bước giá

Khoảng cách nhỏ nhất giữa hai mức giá được phép nhập. Ví dụ bước 0,1 thì bạn nhập được 100,1 và 100,2, không nhập được 100,15.

Bước khối lượng

Đơn vị nhỏ nhất của khối lượng. Ví dụ bước bằng 1 thì chỉ đặt được 5 hoặc 6 đơn vị, không đặt được 5,5.

Ưu tiên giá rồi đến thời gian

Cách xếp hàng của các lệnh chờ: xét giá trước, cùng giá thì ai đặt trước được khớp trước. Ví dụ hai người cùng đặt mua ở 100,00 thì người bấm sớm hơn khớp trước.

Bên đặt lệnh chờ và bên lấy hàng có sẵn

Người để lệnh nằm trong sổ là bên đặt lệnh chờ, quen gọi là maker. Người lấy đi hàng đang có là bên lấy hàng, quen gọi là taker. Ví dụ bấm lệnh thị trường thì bạn là bên lấy hàng, và biểu phí thường tính theo hai vai này.

Khớp một phần

Lệnh chỉ khớp được một lượng nhỏ hơn lượng đã đặt. Ví dụ đặt mua 100 đơn vị mà chỉ khớp 40, phần 60 còn lại tiếp tục chờ hoặc bị hủy tùy loại lệnh bạn chọn.

Câu hỏi thường gặp về sổ lệnh và trượt giá

Xem cách chọn sàn và so sánh trước khi đặt lệnh